Kapitülasyonlar Ne Amaçla Verildi, Ne Amaçla Kullanıldı?

Genç Okur - Tozu Alınmış Tarih

Muhammet Emin Oyar / Tozu Alınmış Tarih

 

Geniş bir coğrafyaya, denizde ve karada önemli ticaret güzergahlarına sahip olduğunuz halde neden bazı devletlere ayrıcalık tanırsınız? Kapitülasyon meselesi gündeme geldiğinde ilk olarak bu sorunun cevaplanması gerekir.

Kapitülasyon kavramının Latincede ‘sözleşme yapmak’ anlamına gelen ‘capitulare’den geldiği tahmin ediliyor. Tarihsel bağlamı düşünüldüğünde ise kapitülasyonları; Avrupalı devletlerin sürekli ya da geçici olarak, ticaret ve gümrük konularında başka ülkeler üzerinde elde ettikleri kolaylıklar ve ayrıcalıklar düzeni olarak tanımlamak daha yerinde olur. Bu şekilde Avrupalı devletler Osmanlı Devleti, Mısır ve Çin gibi devletlerden bu hakkı elde etmişlerdir. Osmanlı kaynaklarında ise kapitülasyonlar için “Muahedat-ı Atika, Uhud-ı Atika, İmtiyazat-ı Atika” ifadeleri geçmektedir.

 

Kapitülasyonların ortaya çıkışı

İlk olarak Ortaçağ’da İtalyan kent devletlerinin Batı devletleri üzerinde elde ettiği ayrıcalıklarla başlayan kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti’nde de görülmeye başlanmış.

Osmanlı, bazen siyasî bazen de malî amaçla Batılı devletlere kapitülasyon vermiştir. Malî amaç, tamamen ticari faaliyetlerin sürdürülebilirliğini kapsar. Batılı devletleri birbirine karşı kullanmak ve Osmanlı devletinin emniyetini sağlamak için verilmiş kapitülasyonlar ise siyasî amaca hizmet eden uygulamalardır.

Yazının devamı Genç Okur’un Şubat 2018 sayısında…