Botanik Ondan Sorulur: İbnü’l-Baytâr

Genç Okur - Müslüman Bilim Adamları

İbrahim Halil Aslan / Müslüman Bilim Adamları

 

Babası baytar olduğu için İbnü’l-Baytâr lakabını alan Abdullah b. Ahmed, 12. Yüzyılın ilk yarısında İspanya’nın Mâleka bölgesinde doğmuştur. Küçük yaşlarında hocası Ebu’l Abbas en-Nebâtî ile birlikte bitki çeşitleri toplamaya başladı. O dönemde, henüz bu ilmin adı konulmamış olsa da “botaniğe” o kadar meraklıydı ki 20 yaşına bile gelmemişken farklı bitki türleriyle tanışmak ve bunları inceleyebilmek için Kuzey Afrika seyahatine çıkmıştı.

 

Nadir bir ilim: Botanik

Müslüman bilim adamlarının ilk bilimsel çalışmaları özellikle antik Yunan eserlerinin çevrilmesiyle ortaya çıkmıştı. Yedinci yüzyılda başlayan bu hareket kısa zaman içerisinde büyümüş ve İslâm topraklarından bilimsel eserler ve keşifler doğmaya başlamıştı. Bu çalışmalar sayesinde antik Yunan’dan kalan bilgiler düzeltiliyor ve geliştiriliyordu. Astronomi, matematik ve fizik ilimlerinde ortaya çıkan bu durum İslâm medeniyetinde bilimsel kültürün gelişmesine katkıda bulunmuştu.

Bunun yanında kimya ve eczacılık gibi ilimler henüz mevcut değildi ve bu ilimlerin tarih sahnesine çıkışı müslüman bilim adamları eliyle gerçekleşmişti. Botanik ilmi ise çok kısıtlı bilgiler içeren ve hakkında nadiren eser yazılmış bir ilim dalıydı. Bu alanda Roma imparatorluğu döneminde yaşamış olan Diskorides ve Calinus’un 12. yüzyıla ulaşabilen az sayıda eseri vardı. Bunun haricinde müslüman bir bilim adamı olan Dîneverî’nin eseri mevcuttaki en kapsamlı botanik kitabıydı.

12. yüzyılda yaşamış olan İbnü’l-Baytâr, botanik ilmini ortaya koyduğu eserlerle yeni bir seviyeye taşımış ve o güne dek bilinmeyen birçok bitki türü ve ilaç keşfetmiştir.

 

Yazının devamı Genç Okur’un Şubat 2018 sayısında…