İlk Hava Şehidimiz: İsmail Cevherî  

Genç Okur - Havacılık Tarihi

Havacılık Tarihi / Muhammet Emin Oyar

Tâcü’l-luga adlı sözlüğüyle tanınan ve 10. yüzyılın önemli Arap dili âlimlerinden İsmail Cevherî aslen Türk asıllıdır. Günümüzde İran sınırları içerisinde yer alan Fârâb’da doğmuştur. İnci, yakut, elmas gibi değerli taş yapımı veya ticaretiyle uğraşan kimse mânasına gelen Cevherî nisbesiyle anılmasının sebebi bilinmemektedir. İlk tahsiline Fârâb’da, Dîvânü’l-Edeb adlı sözlüğün yazarı olan dayısı İshak b. İbrâhim el-Fârâbî’den ders alarak başladı. Daha sonra değerli hocalardan faydalanmak üzere Bağdat’a gitti. Orada Ebû Saîd es-Sîrâfî ile Ebû Ali el-Fârisî’nin derslerine devam etti.

 

Âlim ve hattat olarak Cevherî

Muhtemelen bu sıralarda, kendisinden öncekilere göre değişik bir sözlük yazmayı düşündüğü için, hem dilin kullanım inceliklerine vâkıf olmak hem de planladığı esere malzeme toplamak maksadıyla Kuzey Irak, el-Cezîre ve Suriye’deki Rebîa kabileleriyle Hicaz ve Necid’deki Mudar kabileleri arasında uzun müddet kaldı. Cevherî aslen Türk olduğu için daha önce gramer yoluyla nazarî olarak öğrendiği Arapça’yı uzun süre gezip dolaştığı bu yerlerde uygulamalı olarak da öğrendi. Bu seyahatlerden sonra tekrar Bağdat’a döndü, fakat burada fazla kalmadan memleketine gitmek üzere yola çıktı. Uğradığı Damgan’da oranın eşrafından olan Ebû Ali Hüseyin b. Ali, kendisinden ilim tahsil etmek ve hat öğrenmek üzere Damgan’da kalmasını rica ettiği için bir süre orada kaldı. Daha sonra Horasan bölgesinin en büyük ilim merkezlerinden biri olan Nîşâbur’a gitti ve ömrünün sonuna kadar bu şehirde bir yandan eğitim ve öğretimle, bir yandan da eser telifi ve Kur’ân-ı Kerîm istinsahıyla meşgul oldu. Tâcü’l-luga’yı Ebû Mansûr Abdürrahim b. Muhammed el-Bîşekî adına burada yazdı. Sözlükçülüğü yanında iyi bir hattat olan Cevherî’nin hattı, daha önceki hattatlardan İbn Mukle’nin hattıyla mukayese edilecek kadar güzel olduğu için yazdığı Kur’an nüshaları yüksek fiyatla alıcı buluyordu.

Yazının devamı Genç Okur’un Ocak 2019 sayısında…