Hece Deyip Geçmeyin

Genç Okur - Şiir Dersleri

Şiir Dersleri / Ali Sözer

 

Diller çekimli, heceli ve eklemeli olmak üzere üç ana kısma ayrılır. Kimi dillerde çekimlenerek kelime türetilir; Arapça, Farsça, İngilizce gibi. Kimi dillerde ise hecenin vurgusu üzerine yeni anlamlar ve kelimeler türetilir, Çince gibi. Türkçe, Macarca ve Fince gibi diller ise ekleme yöntemiyle kelime türetilen dillerdir. Ama ister çekimli, ister heceli, ister eklemeli olsun, bütün dillerin yapısı heceler üzerine kuruludurr. Yani her dilde hece vardır, kelimelerin vezni hece sayısına göredir.

Şiirde de böyledir. İster aruz kullanılsın, ister hece vezni kullanılsın, ister serbest şiir olsun. Evet, serbest şiirde de büyük şairlerimiz hece sayılarına dikkat ederler. Ancak hece vezniyle yazılmış şiirler gibi mutlaka aynı hesap ve hece sayısı üzerine mısraları inşa etmezler. Aruz vezninde ritim ve vezin esas olmakla birlikte, bu ritim ve vezin de hece sayısı üzerine kurulmuştur. Mesela fâilâtün fâilâtün fâilün vezni 11 heceli bir vezindir. Mefûlü Mefâilü Mefâilü Feûlün vezni 14 hecelidir, yani hece sayısı esastır. Hece vezninden tek farkı, uzun hecelerin iki hece olarak sayılmasıdır. Bundan dolayı aruz vezninde bazı durumlarda 10 hecelik bir mısra 11 hecelik sayılır. Uzun bir hece olması dolayısıyla da şiirde ses kaybı olmaz. Çünkü mısraların hece sayısı üzerine kurulması ses uyumu ve dengesi içindir. Eğer bir hece eksik yahut uzun olsa dil orada takılır.

Yazının devamı Genç Okur’un Ocak 2019 sayısında…